ROCZNIK ŁÓDZKI




Menu

Strona główna

Redakcja,
Rada Programowa,
Recenzenci

Historia 

Spisy treści 

RŁ dostępne on-line

Informacje dla Autorów

Kontakt z Redakcją


English

Contents

Summary

Pусский

Содержание

Linki

Oddział Łódzki PTH

Zarząd Główny PTH

Instytut Historii UŁ

Przegląd Nauk Historycznych

Acta Universitatis Lodziensis. Folia historica


Łódzkie Roczniki Historyczne
(rys historyczny opracowany przez doc. R. Rosina w 1979 r.)


   Bogaty i wszechstronny rozwój nauki polskiej w ostatnim 35-leciu naszych dziejów powoduje, iż szybka i dokładna informacja bibliograficzna spełnia coraz ważniejszą rolę we wszelkiego rodzaju pracach badawczo-naukowych, toteż poważnie wzrasta zapotrzebowanie na bibliografie, przeglądy literatury itp. pomoce. Wychodząc tym potrzebom na przeciw redakcja "Rocznika Łódzkiego" postanowiła opracować bibliografię jego zawartości i opublikować ją jako suplement do 25 tomu powojennego tego pisma.
   Bibliografia uwzględnia również dwa periodyki z okresu międzywojennego wychodzące w naszym mieście, mianowicie "Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego" (ROŁ) i "Rocznik Łódzki" (RŁ) wydawany przez Archiwum Akt Dawnych miasta Łodzi (AADmŁ). O takim zakresie zadecydowały przede wszystkim względy tematyczne. Wszystkie trzy pozycje mają bowiem podobny charakter naukowy i zawierają głównie publikacje dotyczące Łodzi i regionu łódzkiego , stanowią w zakresie tej problematyki zwartą całość organiczną, której nie można rozdzielać. Wspólni byli też główni mecenasi - terenowe władze administracyjne i samorządowe. ROŁ jest ponadto bezpośrednim poprzednikiem współczesnego "Rocznika Łódzkiego", zarówno poprzez wydawcę - Oddział Łódzki PTH - jak i numerację tomów. Jest ona bowiem w tomach powojennych podwójna, na pierwszym miejscu wg kolejności ukazywania się od momentu reaktywowania pisma w 1958 r.; na drugim, w nawiasie, łącznie z tomami opublikowanymi przed 1939 r. Należy jeszcze dodać, że chociaż Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Łodzi, spadkobierca AADmŁ, nie występuje formalnie jako współwydawca, to jego Dyrekcja i pracownicy mają poważny udział w wydawaniu pisma.
   W okresie międzywojennym każdego z wymienionych czasopism wydano po trzy tomy. RŁ ukazał się w latach 1928, 1931, 1933. Jego redaktorem - jak to zaznaczono na okładce i stronach tytułowych - był J. Raciborski, kierownik AADmŁ, a w pracach redakcyjnych współuczestniczyli B. Ziemięcki, prezydent m. Łodzi, i dr Ziemięcki lub prezydent m. Łodzi i dr K. Kaczmarczyk dyrektor Archiwum Państwowego w Poznaniu. ROŁ ukazywał się: t. I za 1928 r. w 1929 r.; t. II za 1929 - 1930 r. w 1930 r.; t. III za 1939 r. latem tegoż roku. We wstępie do t. I podano ogólnie, iż rolę Komitetu redakcyjnego pełni Zarząd Oddziału PTH, w rzeczywistości główny ciężar prac redakcyjnych spoczywał na barkach prezesa, Z. Lorentza, profesora Gimnazjum Miejskiego (obecnie Liceum Ogólnokształcącego nr III im. T. Kościuszki), a pomagała mu m.in. G. Missalowa, która nieprzerwanie przez 12 lat, od 1927 do 1939 r., wchodziła w skład Zarządu.
   Mimo usilnych starań podjętych zaraz po zakończeniu wojny, organ Oddziału Łódzkiego PTH został reaktywowany dopiero w 1958 r. Dla podkreślenia ścisłej więzi z obszarem, który jest głównym przedmiotem prac publikowanych w piśmie, zmieniono jego nazwę na "Rocznik Łódzki". W okresie 1958-1979 ukazało się 25 tomów; w niektórych latach po dwa, mianowicie w 1962, 1963, 1973 i 1978, natomiast w 1968 r. nie wyszedł ani jeden. Pierwsze tomy o tematyce ogólnej firmował S. Zajączkowski, początkowo jako redaktor (t. I-III), następnie jako przewodniczący Komitetu redakcyjnego (t. V-VII, IX). Natomiast tomy specjalne, jubileuszowe i monotematyczne, a później także ogólne, przygotowywali do druku członkowie Komitetu redakcyjnego lub zaproszeni do współredagowania specjaliści danej dziedziny. Byli to: B. Baranowski i S. Krakowski (t. IV), J. Dutkiewicz i G. Missalowa (t. VI, X), G. Missalowa (t. VIII, XII), B. Baranowski i R. Rosin t. XI, J. Dutkiewicz (t. XIII). Zgodnie z zarządzeniem Polskiej Akademii Nauk zaczęto od 1971 r. powoływać stałych redaktorów i tak w t. XIV-XX funkcję tę pełnił R. Rosin, w t. XXI-XXV B. Wachowska. Ponadto t. III i XVI pod względem merytorycznym przygotowała do druku H. Brodowska, t. XIII - R. Rosin, a w t. XVII obok redaktora naczelnego występuje jako redaktor tomu B. Wachowska, w t. XIX - S. Banasiak.
   Funkcje sekretarza redakcji, szczególnie odpowiedzialną w okresie doraźnego powoływania redaktorów, pełnili: R. Kaczmarek (t. I-IV), R. Rosin (t. V-X), J. Śmiałowski (t. XI-XIII), L. Mroczka (t. XIV-XVI), P. Samuś (t. XVII-XX) i S. Pytlas (t. XXI-XXV). Najdłużej (nie licząc okresu redaktorstwa lub sekretarzowania) członkami Komitetu redakcyjnego byli: B. Baranowski, J. Dutkiewicz i G. Missalowa; następnie S. Banasiak, M. Bandurka, H. Brodowska, I. Hałas, R. Kaczmarek, Z. Libiszowska, W. Puś, R. Rosin, W. Szczygielski, J. Śmiałowski, B. Wachowska i S. Zajączkowski; w wydaniu od jednego do trzech tomów uczestniczyli: T. Czapliński, A. Fudała, F. Grochalski, M. Kołodziejczak i A. Wilkanowski. W skład Komitetu redakcyjnego wchodzą ponadto od t. XXII reprezentanci województw współpracujących z naszym Oddziałem: M. Błaszczyk z woj. piotrkowskiego, B. Dzierżanowska z woj. skierniewickiego i M. Wisińska z woj. sieradzkiego.
   Przed 1940 r. zasadniczo nie zaznaczano objętości książek w arkuszach wydawniczych, toteż można ją określić jedynie w przybliżeniu podając format i ilość stron. RŁ miał format zbliżony do A4, a poszczególne tomy liczyły: I - ss. 440. II - ss. 518; III - ss. 424; ROŁ - format zbliżony do B5, a t. I - ss. 110, t. II - 268; t. III - 464. Do tego dochodziły w obydwu pismach plany, mapki, wkładki, fotografie itp. uzupełnienia, na ogół nie numerowane i nie objęte paginacją, np. 1.1 RŁ miał na końcu 22 zdjęcia.
   25 tomów RŁ, formatu B5, wydanego po wojnie liczą ogółem 656 arkuszy wydawniczych; najmniejszy (t. III) 16,25 ark. wyd., największy (t. XVI) 46,75. Najwięcej wydano tomów mających od 25 do 34 ark. wyd. Szczuplejsze objętościowo pozycje ukazywały się przede wszystkim w tych latach, w których publikowano po dwa tomy. W porównaniu do pozycji sprzed 1939 r. szata graficzna obecnie przedstawia się znacznie skromniej, zamieszczane są najwyżej wykresy, plany i szkice, wyjątkowo fotografie osób, którym poświęcono artykuły biograficzne.
   Przed 1940 r. metryczki wydawnicze również nie podawały wysokości nakładu. RŁ powojenny początkowo ukazywał się w ilości 905 egz. (t. I-III), następnie 690 (t. IV, V, VII). Czasopismo po kilku latach ugruntowało jednak swoją pozycję i zamówienia od instytucji oraz osób prywatnych wzrosły. Stosownie do nich ustalano każdorazowo nakład; wahał się on w granicach 1200-1790 egz., a w trzech tomach specjalnych był jeszcze wyższy: t. VI wydrukowano w ilości 5100 egz., t. X - 5000, t. XVI - 2820.
   Przedwojenny RŁ nie był podzielony na działy, występowała jednak w nim pewna, kolejność zamieszczanych pozycji. Najpierw szły rozprawy i artykuły, następnie źródła (tylko w t. II), na końcu bibliografia, a po niej sprawozdania itp. W ROŁ jako stałe działy występują: Rozprawy i artykuły, Źródła, Bibliografia (regionalna], Sprawy Oddziału, na końcu spisy treści, wykazy materiałów ilustracyjnych, a ponadto w 1.1 Dydaktyka historii, w t. II Miscelanea. Obydwa pisma nie zamieszczały recenzji. ROŁ niektóre artykuły publikował odrębnie w formie odbitek i sprzedawał je jako samoistne druki.
   Działy przyjęte w t. I powojennego RŁ utrzymały się bez większych zmian do t. XXI. Były to: Rozprawy i artykuły, Drobne prace i materiały, Recenzje i sprawozdania. Kronika. Wyjątek stanowił t. III, który ze względów trudności finansowych został ograniczony wyłącznie do Rozpraw i artykułów. Ponadto w t. II i IX występuje Polemika, Drobne prace i materiały w t. VI zamieniono na Źródła, a w t. IX na Drobne prace i źródła. W t. XXII na miejsce działu Recenzje i  prawozdania pojawiły się Artykuły recenzyjne i sprawozdania, w następnych tylko Recenzje, a w t. XXV jako odrębne działy Rozprawy i Artykuły polemiczne. Tytuł dawnego działu Kronika poszerzono natomiast od t. XXII o słowo Sprawozdania, a w t. XXIV zamiast Drobne prace i materiały występuje Bibliografia. W formie wydzielonej, na początku pisma przed działami, w dwu przypadkach zamieszczono artykuły biograficzne wraz z bibliografiami (t. XI i XV), a raz materiały z sesji naukowej, tj. referaty, komunikaty i dyskusję (t. XII).
   Przedmowy lub wstępy od redakcji zawierają trzy tomy ROŁ (bardzo zresztą krótkie i nie uwzględnione w spisach treści), tomy pierwsze RŁ wydane w 1928 i 1958 r., a ponadto większość tomów jubileuszowych i monotematycznych wydanych po wojnie (t. VI, VIII, XII, XIV, XVI - XVIII, XXIV). Od 1962 r. (t. V) zaczęto zamieszczać spisy treści w językach angielskim i rosyjskim.
   Zespół autorski przedwojennego RŁ tworzyli głównie pracownicy AADmŁ, osoby zatrudnione lub związane z urzędami miasta i przedstawiciele wolnych zawodów. Liczna była również reprezentacja pracowników archiwów z innych miast, zwłaszcza z Warszawy, oraz profesorów i docentów uniwersytetów: warszawskiego, poznańskiego i wileńskiego. ROŁ bazował na miejscowych członkach PTH, przede wszystkim nauczycielach szkół średnich, posiadających dorobek naukowy oraz historykach-regionalistach. Po wojnie na pierwsze miejsce wysunęła się grupa pracowników Instytutu Historii UŁ, następnie Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Łodzi i jego placówek terenowych oraz pracowników zatrudnionych w różnych instancjach KŁ i KW PZPR. W RŁ powojennym publikują również pracownicy naukowi z innych ośrodków, zwłaszcza z Warszawy. W ostatnich latach stale wzrasta ilość prac doktorantów i habilitantów uczęszczających na seminaria prowadzone w Instytucie Historii UŁ. Osoby te pochodzą nie tylko z Łódzkiego, lecz także z dalszych miejscowości, znajduje to m.in. wyraz w podejmowaniu tematów regionalnych, ale pozałódzkich. Wraz z problematyką nieregionalną, najsilniej reprezentowaną w dziale recenzji, nie przekracza ona jednak 10% ogólnej objętości pisma
   W tomach wydanych przed 1940 r. tematów pozałódzkich zasadniczo nie podejmowano. W RŁ tylko jeden artykuł odbiega od tej zasady, zajmuje się ogólnie sprawą archiwów miejskich (t. I). Pozostałe dotyczą wyłącznie Łodzi, mimo iż organ ma w podtytule Poświęcony historii Łudzi i okolicy (podkr. - R. R.). ROŁ zajmował się całym woj. łódzkim w ówczesnych jego granicach, łącznie z Łodzią. Oprócz pozycji o treści ściśle historycznej zawiera także artykuły z zakresu archeologii, historii sztuki i językoznawstwa, a ponadto jeden dotyczący dydaktyki.
   W RŁ powojennym nastąpiła częściowa zmiana zasięgu terytorialnego, zwłaszcza w zakresie dziejów lat okupacji i Polski Ludowej. Zmniejsza się ilość prac, przede wszystkim z XIX i pierwszej połowy XX w., uwzględniających obszar powiatów: kaliskiego, kolskiego, tureckiego i konińskiego wraz z włączonym doń w 1932 r. słupeckim, które w 1938 r. przeszły z woj. łódzkiego do poznańskiego. Stopniowo wzrastają natomiast zainteresowania terytorium powiatów należących przed l IV 1939 r. do woj. warszawskiego, tj. kutnowskiego, łowickiego, rawskiego i skierniewickiego. Pewne zmiany tematyczne związane z zasięgiem terytorialnym przyniosła również reforma administracji z 1975 r.
   Pod względem chronologicznym zdecydowaną przewagę mają pozycje dotyczące XIX i XX w. W poszczególnych działach zajmują one 2/3 do 7/8 ogólnej objętości 25 powojennych tomów. Stan ten kształtował się nie tylko pod wpływem specyfiki badawczej łódzkiego ośrodka historycznego, lecz także poważnych trudności wydawniczych, na jakie ono stale napotyka. Prace zbiorowe bowiem o charakterze rocznicowym - jak wiadomo dotyczą one przede wszystkim dziejów najnowszych - gdzie indziej na ogół są wydawane jako samoistne pozycje, my natomiast przeważnie publikujemy je w RŁ. W ten sposób powstały tomy monotematyczne poświęcone: 20-leciu PPR (t. VI), 20- i 30-leciu PRL (t. X i XIX), 60-leciu KPP i 30-leciu PZPR (t. XXIV), setnej rocznicy powstania styczniowego (t. VIII), 550-leciu Łodzi (t. XVII) oraz dotyczący zbrodni hitlerowskich w Łodzi i woj. łódzkim (t. XVI); ponadto jeden tom nawiązuje do 550-lecia urodzin M. Kopernika i 200-lecia Komisji Edukacji Narodowej (t. XVIII), a inny do 50-lecia woj. łódzkiego (t. XIV). Pięć tomów poświęcono wybitnym przedstawicielom łódzkiego środowiska historycznego: dwa w całości - prof. dr G. Missalowej (t. XVI) i prof. drowi S. Zajączkowskiemu; trzy częściowo - prof. drowi B. Baranowskiemu (t. XXII), prof. drowi J. Dutkiewiczowi (t. XI) i prof. dr H. Evert-Kappesowej (t. XX).
   Przed 1940 r. władze miasta Łodzi finansowały w całości RŁ, a częściowo również ROŁ, który ponadto otrzymywał dotacje od władz centralnych oraz organów terenowych administracji i samorządu, a nawet od osób prywatnych. Po wznowieniu pisma w 1958 r. jego podstawy finansowe nie zostały uregulowane kompleksowo, toteż Zarząd Oddziału PTH i redakcja musiały dla każdego tomu od nowa podejmować starania o pozyskanie odpowiednich funduszy, co nieraz natrafiało na bardzo poważne trudności. Sprawa została ostatecznie rozwiązana i od 1970 r. władze miasta Łodzi oraz Województwa Łódzkiego, a od 1976 r. zamiast niego województw piotrkowskiego, sieradzkiego i skierniewickiego, pokrywają regularnie w formie zlecenia koszty wydawania pisma. Przed 1970 r. rolę głównych mecenasów również pełniły władze województwa łódzkiego i m. Łodzi, ale w tym czasie i następnie do 1973 r. otrzymywano ponadto fundusze od innych instancji, instytucji i stowarzyszeń.
   Tomy VI i X zostały wydane na zlecenie Komitetu Łódzkiego PZPR; t. IV i VII w całości, a t. XI i XV częściowo z dotacji Zarządu Głównego PTH; t. XIII częściowo ze składek członków wspierających Oddziału Łódzkiego PTH; t. XV przy częściowej pomocy finansowej Zarządu Głównego Związku Zawodowego Pracowników Przemysłu Włókienniczego, Odzieżowego i Skórzanego, a t. XVI - Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce.
   Tomy I i II przedwojennego RŁ drukowano w Zakładach Graficznych Z. Manitiusa, t. III w Drukarni Sukcesorów A. Drewinga i A. Milkera; t. I ROŁ w Drukarni Państwowej w Łodzi, t. II i III w "Drukarni Polskiej" L. Mazurkiewicza i Spółki. Klisze do obydwu czasopism wykonywał Zakład Fotochemigraficzny R. Borkenhagena.
   Wydawcą powojennego RŁ jest Oddział Łódzki Państwowego Wydawnictwa Naukowego. Życzliwe ustosunkowanie się Dyrekcji Oddziału do naszych potrzeb oraz dobre przygotowanie zawodowe jego pracowników sprawia, iż czasopismo nasze ukazuje się terminowo i na poziomie edytorskim odpowiadającym wszelkim wymogom publikacji naukowych. Jest to częściowo również zasługą zakładów, które drukowały najczęściej nasze czasopismo: Łódzkiej Drukarni Dziełowej, obecnie Łódzkich Zakładów Graficznych - Zakład nr l (t. I-III, VII, XII, XXI-XXV); Zakładu Graficznego PZWS obecnie WSiP-u (t. IV, V, X, XIX-XX); Pozostałe tomy drukowano w Zakładach RSW "Prasa" (t. VI i IX) i Łódzkich Zakładach Graficznych - Zakład nr 2 (t. XI).


Bibliografia Rocznika
do 1979 r.

Bibliografia "Rocznika Łódzkiego" (1928-1933), "Rocznika Oddziału Łódzkiego PTH" (1928-1939) i "Rocznika Łódzkiego" (1958-1979); opracowana przez K. Langa i wydana jako Suplement do t. XXV, "Rocznika Łódzkiego"

Pobierz (PDF)

 

Galeria okładek: 

okładka RŁ (1928)
Okładka "Rocznika Łódzkiego" z 1928 r.
przedmowa - autor J. K. Kochanowski
Przedmowa do "Rocznika Łódzkiego" z 1928 r.
okładka ROŁPTH (1928)
Okładka "Rocznika Oddziału Łódzkiego PTH" z 1928 r.
okładka ROŁPTH (1930)
Okładka "Rocznika Oddziału Łódzkiego PTH" z 1930 r.
okładka ROŁPTH (1939)
Okładka "Rocznika Oddziału Łódzkiego PTH" z 1939 r.
okładka RŁ (1958)
Okładka "Rocznika Łódzkiego" z 1958 r.
okładka bibliografii
Okładka Bibliografii "Rocznika Łódzkiego" z 1979 r.
okładka RŁ (1994)
Okładka "Rocznika Łódzkiego" z 1994 r.
okładka RŁ (1995)
Okładka "Rocznika Łódzkiego" z 1995 r.
okładka RŁ (1998)
Okładka "Rocznika Łódzkiego" z 1998 r.
okładka RŁ (2003)
Okładka "Rocznika Łódzkiego" z 2003 r.
okładka RŁ (2010)
Okładka "Rocznika Łódzkiego" z 2011 r.

Rocznik Łódzki ©